Chùa Long Sơn

Vị trí

Chùa nằm ở phía nam đường 23 tháng 10, con đường đi từ trung tâm Nha Trang về phía tây, cách ga đường sắt khoảng 400 m về phía tây^[3]. Phía sau chùa là đồi Trại Thủy, trên sống đồi có ba ngôi chùa khác: Hải Đức, Bửu Phong và Lôi Am^[2]. Wikidata và bài viết Wikipedia tiếng Anh đặt chùa tại 12.2516 vĩ Bắc, 109.1808 kinh Đông^[1][3].

Địa chỉ thuộc phường Phương Sơn cho đến ngày 1 tháng 11 năm 2024, khi Nghị quyết 1196/NQ-UBTVQH15 ngày 28 tháng 9 năm 2024 sáp nhập Phương Sơn (0.46 km², 9,993 người) vào phường Phương Sài (0.83 km² và 23,035 người sau sáp nhập)^[3][5]. Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 sáp nhập các phường Phương Sài và Ngọc Hiệp cùng bốn xã thành phường Tây Nha Trang mới, có chính quyền bắt đầu hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025^[6]. Bài viết Wikipedia tiếng Việt và báo chí trung ương hiện ghi địa chỉ là phường Tây Nha Trang^[2][4].

Lịch sử

Vị tổ khai sơn, sinh năm 1856 tại huyện Vĩnh Xương, thuộc đời thứ 39 dòng thiền Lâm Tế (Linji)^[2]; bài viết Wikipedia tiếng Anh cho biết thêm rằng trước khi xuất gia ông từng tham gia phong trào kháng Pháp^[3]. Năm 1886 ông dựng một thảo am trên đỉnh đồi Trại Thủy, tại chỗ nay đặt tượng Phật trắng, và đặt tên là Đằng Long tự^[2]. Năm 1900 (năm Canh Tý) một trận bão làm sập am, và ông dựng lại dưới chân đồi với tên Long Sơn^[2][4].

Năm 1936, theo di nguyện của vị tổ khai sơn, chùa được hiến cho Hội An Nam Phật học Trung Kỳ làm trụ sở của hội tại tỉnh; hội này gia nhập Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 1981, và Long Sơn vẫn là trụ sở của Giáo hội tại Khánh Hòa^[2]. Năm 1938, năm Bảo Đại thứ 14, triều đình ban danh hiệu Sắc tứ Long Sơn tự^[2]. Hội trưởng Tôn Thất Quyền và cư sĩ Võ Đình Thụy đã xây lại chùa; bài viết tiếng Việt ghi công trình vào năm 1941 và bài viết tiếng Anh ghi năm 1940^[2][3].

Mái ngói bị chiến sự làm hư hại năm 1968^[2][3]. Năm 1971 hòa thượng Thích Thiện Bình khởi công trùng tu theo thiết kế của kiến trúc sư Võ Đình Diệp, công trình hoàn thành khoảng 60 phần trăm thì bị đình lại năm 1975^[2][3]. Từ khi khai sơn chùa đã có ba đời trụ trì: Thích Ngộ Chí (1886 đến 1935), Thích Chánh Hóa (1936 đến 1957) và Thích Chí Tín (từ năm 1957)^[2][3].

Các công trình và tượng

Chính điện (Đại Hùng bảo điện) rộng 1,670 m² và thờ một tượng Phật ngồi bằng đồng cao 1.6 m, nặng khoảng 700 kg^[2]. Từ chính điện một lối bậc thang dẫn lên đồi; các nguồn tiếng Việt đếm 193 bậc lên đến đỉnh^[2][4], bài viết Wikipedia tiếng Anh đếm 152 bậc đá^[3]. Tại bậc thứ 44 là tượng Phật nằm, dài 17 m và cao 5 m, đặt năm 2003 và tạc bằng đá hoa cương, phía sau là phù điêu 49 vị đệ tử^[2][4]. Phía trên là gác chuông với quả chuông cao 2.2 m, nặng 1,500 kg, do Phật tử Huế cúng năm 2002^[2][4].

Tượng Kim Thân Phật Tổ trên đỉnh đồi là tượng bê tông trắng tạc Đức Phật ngồi thuyết pháp, cao 24 m tính từ mặt đất với đài sen 7 m^[2][3][4]; bài viết tiếng Anh cho phần tượng là 14 m và chiều cao tính từ đài là 21 m, với đôi rồng dài 7.20 m phía trước, và nêu tên nhà điêu khắc là Kim Điền cùng người bảo trợ là hòa thượng Thích Đức Minh, hội trưởng hội Phật giáo tỉnh^[3]. Mỗi cánh sen của đài mang chân dung phù điêu một trong bảy vị tu sĩ đã tự thiêu năm 1963 để phản đối cách đối xử với tín đồ Phật giáo dưới thời Ngô Đình Diệm^[2]. Đài tượng cũng có một gian để tro cốt thân nhân của Phật tử địa phương^[2]. Tính đến năm 2011, tượng là tượng Phật ngoài trời lớn nhất Việt Nam^[2].

Các mốc thời gian còn tranh cãi

Các nguồn không thống nhất ở ba điểm. Tên vị tổ khai sơn được bài viết Wikipedia tiếng Việt ghi là Thích Ngộ Trí, kèm ghi chú rằng một số tài liệu viết Ngộ Chí^[2]; bài viết tiếng Anh và báo chí trung ương dùng Ngộ Chí^[3][4]. Tượng Phật trắng được các nguồn tiếng Việt ghi năm 1963^[2][4] nhưng bài viết tiếng Anh nói tượng được đúc năm 1964 và dựng vào năm sau^[3]. Số bậc được đếm là 193^[2][4] hoặc 152^[3]. Bài viết này nêu cả hai trong mỗi trường hợp.