Nha Trang

Vị trí và phạm vi

Thành phố chiếm rìa phía đông của tỉnh Khánh Hòa, giáp thị xã Ninh Hòa ở phía bắc, huyện Cam Lâm ở phía nam, huyện Diên Khánh ở phía tây và biển ở phía đông^[1]. Thành phố cách Cam Ranh 45 km, cách Thành phố Hồ Chí Minh 441 km và cách Hà Nội 1,290 km^[1]. Wikidata ghi tọa độ thành phố là 12.245 độ vĩ bắc, 109.19167 độ kinh đông và liên kết với quan hệ OpenStreetMap 7081538^[3].

Ngoài khơi là vịnh Nha Trang, một vịnh rộng 24,965 ha với 19 hòn đảo, trong đó Hòn Tre (3,250 ha) là đảo lớn nhất và Hòn Nọc (4 ha) là đảo nhỏ nhất^[13]. Mục từ bách khoa thư về chính thành phố ghi diện tích vịnh khoảng 507 km²^[1], một con số không khớp với 249.65 km² trong bài viết về vịnh^[13]. Bãi biển thành phố kéo dài 6 đến 7 km từ cửa sông Cái đến Cầu Đá^[13].

Diện tích và dân số

Có ba con số về diện tích đang lưu hành. Hộp thông tin của bách khoa thư tiếng Việt ghi 254.24 km² trong khi phần thân bài ghi 251 km²^[1]; bài viết tiếng Anh ghi 254.29 km²^[2]; Wikidata ghi 251 km²^[3]. Diện tích của 22 đơn vị được liệt kê cho thành phố cộng lại là 253.59 km²^[1], và diện tích của bốn phường kế thừa cộng lại là 254.23 km²^{[8][9][10][11]}.

Cuộc tổng điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2019 đếm được 422,601 người trong 111,898 hộ trên 27 phường, xã, trong đó 285,788 người (67.62 phần trăm) ở thành thị và 136,813 người (32.38 phần trăm) ở nông thôn, với 96.75 nam trên 100 nữ^[6]. Wikidata ghi một con số cũ hơn là 392,279 cho năm 2015^[3]. Con số 502,586 của năm 2024^[1] bằng tổng dân số của bốn phường mới tại ngày 31 tháng 12 năm 2024 (136,118 + 128,239 + 108,065 + 130,164)^{[8][9][10][11]}, tương ứng mật độ 1,977 người trên km²^[1].

Lược sử

Vùng đất này thuộc tiểu quốc Kauthara của người Chăm, có trung tâm tôn giáo là cụm tháp Po Nagar ở cửa sông Cái, và về tay các chúa Nguyễn năm 1653^[1][2]. Từ năm 1653 đến giữa thế kỷ mười chín đây là một vùng thưa dân gọi là Hà Bạc thuộc huyện Vĩnh Xương, phủ Diên Khánh^[1]. Một nghị định của Toàn quyền Đông Dương ngày 30 tháng 8 năm 1924 lập Nha Trang thành thị trấn (centre urbain) từ các làng Xương Huân, Phương Câu, Vạn Thạnh, Phương Sài và Phước Hải, và một nghị định thứ hai ngày 7 tháng 5 năm 1937 nâng lên thị xã (commune) với năm phường đánh số^[1].

Việt Nam Cộng hòa bãi bỏ thị xã ngày 27 tháng 1 năm 1958 (Nghị định 18-BNV) và tái lập ngày 22 tháng 10 năm 1970 (Sắc lệnh 132-SL/NV)^[1]. Lực lượng cộng sản giành quyền kiểm soát thành phố ngày 2 tháng 4 năm 1975^[1][2]. Ngày 30 tháng 3 năm 1977 Quyết định 391-CP/QĐ của Hội đồng Chính phủ nâng Nha Trang lên thành phố và tỉnh lỵ của tỉnh Phú Khánh, sáp nhập thêm bảy xã của huyện Vĩnh Xương cũ^[1]. Tỉnh Khánh Hòa được tái lập từ Phú Khánh năm 1989 với Nha Trang là tỉnh lỵ^[1]. Quyết định 106/1999/QĐ-TTg ngày 22 tháng 4 năm 1999 công nhận Nha Trang là đô thị loại II và Quyết định 518/QĐ-TTg ngày 22 tháng 4 năm 2009 công nhận là đô thị loại I trực thuộc tỉnh^[1][12].

Hành chính trước năm 2025

Tại cuộc tổng điều tra dân số năm 2019 thành phố có 27 phường, xã^[6]. Nghị quyết 1196/NQ-UBTVQH15 ngày 28 tháng 9 năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 11 năm 2024, sáp nhập Phương Sơn vào Phương Sài, Xương Huân và Vạn Thắng vào Vạn Thạnh, và Phước Tiến, Phước Tân cùng Tân Lập thành một phường mới mang tên Tân Tiến, còn lại 22 đơn vị, gồm 14 phường và 8 xã^[5]. Đây là cơ cấu đơn vị hành chính của thành phố vào ngày 30 tháng 6 năm 2025^[1].

Bảng liệt kê 22 đơn vị, diện tích của chúng theo bách khoa thư tiếng Việt^[1], và phường đã tiếp nhận từng đơn vị theo các khoản 49 đến 52 của Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15^[4].

Bốn phường từ năm 2025

Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 không nêu diện tích hay dân số^[4]. Các số liệu dưới đây là số liệu Ủy ban nhân dân thành phố trình Hội đồng nhân dân thành phố ngày 24 tháng 4 năm 2025^[7] và số liệu bách khoa thư tiếng Việt đưa ra tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2024^{[8][9][10][11]}; hai nguồn chênh nhau 0.01 km² đối với Bắc Nha Trang (97.03 so với 97.04) và Tây Nha Trang (27.88 so với 27.89)^[7][9][10]. Sau cải cách toàn tỉnh Khánh Hòa có 65 đơn vị cấp xã, gồm 48 xã, 16 phường và một đặc khu^[4].

Khái quát kinh tế

Năm 2011 GDP bình quân đầu người của thành phố được ước tính là 3,184 đô la Mỹ, với dịch vụ và du lịch chiếm 63.77 phần trăm sản lượng, công nghiệp và xây dựng 32 phần trăm và nông nghiệp 4.23 phần trăm^[1]. Chiếm 4.84 phần trăm diện tích đất của tỉnh, thành phố có hơn một phần ba dân số và hơn hai phần ba tổng sản phẩm của tỉnh, và tạo ra 82.5 phần trăm doanh thu du lịch và dịch vụ cùng 41.7 phần trăm sản lượng khai thác thủy sản của tỉnh^[1]. Năm 2011 thành phố có 455 khách sạn với gần 10,000 phòng và đón hơn 2 triệu lượt khách, trong đó hơn 440,000 khách nước ngoài^[1]. Kim ngạch xuất khẩu năm 2010 là 424 triệu đô la Mỹ, khoảng một nửa là thủy sản^[1].