Hòn Mun

Địa lý

Đảo nằm ở rìa ngoài của vịnh, cách Cầu Đá 10 km^[1]. Bờ đảo là đá đen có nhiều hang, và bài Wikipedia tiếng Việt mô tả các bãi rạn ở độ sâu khoảng 10 m và các hang ở độ sâu 10 đến 15 m dưới mặt nước^[1]. Cùng bài viết đó khẳng định có khoảng 350 loài san hô và "tới 1.500 loài" trong số khoảng 2,000 "loài san hô và sinh vật biển" mà bài cho là được biết đến trên thế giới, những con số được đưa ra không kèm chú thích^[1]. Mục Wikidata có tọa độ, Q32199096, ghi đảo ở 12.1675 N, 109.3058 E, cao 124 m, GeoNames 1574342^[2]; một mục thứ hai, Q10771166, mang liên kết đến Wikipedia tiếng Việt và không có tọa độ^[16].

Cổng thông tin đa dạng sinh học quốc gia thống kê khoảng 252 ha rạn san hô trong khu bảo tồn, trong đó 22 ha tại Hòn Mun, 20 ha tại Hòn Tằm, 4.6 ha tại Hòn Vung và 3.2 ha mỗi nơi tại Hòn Rơm và Hòn Cau, cùng khoảng 7 ha rừng ngập mặn và 78 ha thảm cỏ biển^[14].

Khu bảo tồn biển

Dự án thí điểm Khu bảo tồn biển Hòn Mun được Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) phê duyệt ngày 27 tháng 1 năm 2000 và kết thúc ngày 28 tháng 6 năm 2006, với khoản tài trợ của GEF là 972,447 đô la Mỹ và đồng tài trợ 1,148,627 đô la Mỹ; Ngân hàng Thế giới là cơ quan thực hiện và IUCN là cơ quan điều hành^[5]. Tại Việt Nam, dự án do Bộ Thủy sản, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa và IUCN vận hành, với kinh phí từ GEF thông qua Ngân hàng Thế giới, Chính phủ Đan Mạch thông qua DANIDA, IUCN và vốn đối ứng của Việt Nam^[4].

Khu bảo tồn rộng khoảng 160 km², gồm 38 km² đất và 122 km² mặt nước, trải trên chín đảo: Hòn Tre, Hòn Miễu, Hòn Tằm, Hòn Một, Hòn Mun, Hòn Cau, Hòn Vung, Hòn Rơm và Hòn Nọc^[4]. Báo tỉnh thống kê trong khu bảo tồn năm 2012 trên 350 loài san hô cứng, trên 230 loài cá rạn, 112 loài nhuyễn thể, 112 loài giáp xác, 27 loài da gai, 69 loài rong biển và 7 loài cỏ biển^[4]. Một bài viết về quy hoạch năm 2008 ghi nhận vùng biển Hòn Mun và Hòn Nọc là vùng lõi bảo tồn, với du lịch được giữ ở mức tối thiểu và không cho phép xây dựng hạ tầng trên các đảo này^[15].

Suy giảm san hô và lệnh tạm dừng năm 2022

Độ phủ san hô tại Hòn Mun giảm từ khoảng 52% năm 2015 xuống dưới 11% vào năm 2022^[6]. Kế hoạch sau đó của Ủy ban nhân dân tỉnh quy nguyên nhân suy giảm cho bão số 12 năm 2017 và bão số 9 năm 2021, đợt bùng phát sao biển gai các năm 2018 và 2019, hiện tượng tẩy trắng do nhiệt độ nước biển cao năm 2019 và ô nhiễm, và đánh giá mức suy giảm tại nhiều điểm là từ 70 đến 80% so với khảo sát năm 2015^[10].

Ngày 21 tháng 6 năm 2022, Tỉnh ủy Khánh Hòa ban hành Thông báo số 347^[6]. Kết luận của Ban Thường vụ, được đưa tin ngày 22 tháng 6 năm 2022, nhận định các bài báo về tình trạng suy giảm của rạn san hô về cơ bản là đúng, quy trách nhiệm cho cả bão lẫn quản lý nhà nước yếu kém, khai thác thủy sản trái phép, nạo vét, xây dựng ven biển trái phép và rác thải du lịch, và chỉ đạo thành phố tạm dừng du lịch lặn biển tại các khu vực có thể gây hại cho rạn san hô, trước hết là tại Hòn Mun^[7][8].

Ngày 24 tháng 6 năm 2022, Ủy ban nhân dân thành phố Nha Trang thông báo hoạt động bơi và lặn tại cả bảy điểm lặn được phép quanh Hòn Mun sẽ dừng từ ngày 27 tháng 6 năm 2022^[8]; thông báo cùng ngày của Ban quản lý vịnh Nha Trang cho biết việc tạm dừng sẽ kéo dài "cho đến khi có thông báo mới"^[9]. Từ đó ban quản lý khảo sát rạn san hô hàng quý và dọn dẹp rác, và tỉnh phê duyệt một vườn ươm san hô để cung cấp tập đoàn san hô cho việc phục hồi^[6]. Ngày 7 tháng 11 năm 2022, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Kế hoạch 3028/KH-UBND, kế hoạch tổng thể phục hồi vịnh Nha Trang đến năm 2030^[10].

Phục hồi và mở lại thí điểm năm 2024

Đến tháng 2 năm 2024, độ phủ san hô ở phía bắc và tây bắc đảo đạt từ 30 đến 50%; lệnh tạm dừng do Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành vẫn còn hiệu lực, một điểm lặn tạm thời được thiết lập tại Hòn Rơm, và ban quản lý đang lắp đặt phao phân vùng, biển báo và camera giám sát^[11].

Ngày 13 tháng 6 năm 2024, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa cho phép lặn biển thí điểm tại bốn khu vực: phía bắc Hòn Rùa thuộc phường Vĩnh Hòa, rạn nhân tạo ngoài khơi Vĩnh Hòa, phía đông bắc Trí Nguyên thuộc phường Vĩnh Nguyên, và vùng nước giữa Bãi Tranh và Bãi Sỏi ở phía đông Trí Nguyên. Cùng bản tin đó cho biết du lịch tại Hòn Mun không thể mở lại trong năm 2024^[12].

Một cuộc khảo sát ngày 13 tháng 5 năm 2026 nhận thấy tỷ lệ san hô sống, mật độ và diện tích san hô đều đã tăng, trong khi lệnh tạm dừng bơi, lặn và tham quan bằng tàu đáy kính trong vùng biển của đảo do Ủy ban nhân dân thành phố cũ ban hành vẫn còn hiệu lực và chỉ phía đông bắc Hòn Rơm tiếp nhận một số lượng hạn chế người lặn^[13].

Niên biểu

Các quyết định có ngày tháng trong các nguồn đã truy xuất được trình bày dưới đây.